***.*** ... گنجینه ... فشارکی ... ها ***.***

****.**** بنام خدا * پایگاه جامع اطلاع رسانی موضوعات عمومی و تخصصی زیر : ****.****

***.*** ... گنجینه ... فشارکی ... ها ***.***

****.**** بنام خدا * پایگاه جامع اطلاع رسانی موضوعات عمومی و تخصصی زیر : ****.****

***.*** ... گنجینه ... فشارکی ... ها ***.***

# با : سلام و تهیت # و # خوشامدگویی #
***برای یافتن مطالب مورد نظر: داخل "طبقه بندی موضوعی " یا " کلمات کلیدی" شوید.
***این پایگاه : بصورت مستمر درحال بارگزاری اطلاعات می باشد.
***مطالب خود را : جهت بارگزاری ارسال بفرمایید .-- موفق باشید --

طبقه بندی موضوعی
آخرین مطالب

پش نویس گزارش 40 ساله روستاها وعشایر- بخش 3

يكشنبه, ۲۵ شهریور ۱۳۹۷، ۰۷:۳۳ ق.ظ


بخش عشایر

تاریخچه مدیریتی و رسیدگی به امور عشایر ایران[1]

جامعه عشایری ایران در طول تاریخ پرفراز و نشیب کشور همواره نقشی انکارناپذیر را در حوزه سیاست و اقتصاد کل کشور ایفا کرده است و با توجه به نقش غیر قابل اغماض این جامعه، دولت‌های گذشته هیچگاه نتوانستند این قشر غیور و مولد را به حاشیه برانند؛ اما وجود ضعفهای متعدد در این دولت ها باعث شده بود که ساماندهی مناسب و قابل توجهی نیز تا بعد از انقلاب اسلامی در زمینه امور مربوط به عشایر صورت نگیرد و همه ارگانهایی که در این زمینه شروع به فعالیت کرده بودند نیز دچار ضعفها و کاستی هایی بودند که بدون دستیابی به نتایج مفید و قابل توجه، با دیگر ارگانها جایگزین می شدند.

عشایر ایران به مثابه جامعه سوم که دارای وجوه زیستی متمایزی با دو جامعه شهری و روستایی کشور است، نه تنها در وجه درونی دارای ساختار ویژه مدیریتی و رهبری بوده بلکه از گذشته دور دولت‌های مرکزی و حتی حکام محلی آن‌ها نیز برای اعمال حاکمیت خود بر این جامعه، ساز و کار اداری و تشکیلاتی ویژه‌ای را تدارک می‌دیده‌اند.

با نگاهی گذرا به سابقه این موضوع، ملاحظه می شود که در یک قرن گذشته و به ویژه از اواخر دوره قاجار به بعد و به خصوص از ابتدای شکل گیری دولت مدرن در ایران، بسته به نوع نگاه و برخورد دولت‌ها با عشایر و  جایگاه سیاسی- اجتماعی و اقتصادی آن ها در تحولات کشور، سازمان اداری خاصی نیز برای معیشت امور عشایر در نظام تشکیلاتی کشور وجود داشته است.

به طور مثال در دوره حکومت پهلوی‌ها نخست سازمانی به منظور اجرای سیاست تخت قاپو ایجاد شده است که اجرای این سیاست را با روش‌های قهری پیگیری می‌کرد و پس از آن با تغییر سیاست‌ها، پیگیری سیاست اسکان با شیوه های غیرقهری و از طریق جذب عشایر به کانون‌هایی که از جانب دولت برای اسکان آن‌ها  آماده‌سازی شده بود صورت گرفت و تشکیلات اداری نیز در این راستا تحول یافت و عوامل اجرایی آن که پیش از آن عمدتا از میان نظامیان انتخاب می‌شدند، به ترکیبی از کارشناسان توسعه تغییر یافت.

در این دوره‌ها بسته به اینکه دولت از چه دریچه‌ای به عشایر و جامعه عشایری می‌نگریست، تشکیلات اداری و حوزه‌بندی‌ها نیز در معرض تغییر بوده مثلا در دوره اجرای سیاست تخت قاپو، سازمان اداری امور عشایری، ساختاری ایلی و یا منطقه ای داشت که این عوامل مجریان دستوراتی بودند که از ستاد مرکزی (شورای عشایر) ابلاغ می‌شد؛ و یا اینکه در دوره‌ای از حیات سیاسی کشور که دولت، سیاست اسکان عشایر را از طریق نگرش‌های توسعه‌ای تعقیب می‌کرد، سازمان اجرایی آن نیز به سوی سازمانی توسعه‌گرا تحت عنوان "دفتر آبادانی مناطق عشایری" با ظاهری آراسته‌تر از الگوی اسکان‌های قهری گذشته، سیاست اسکان عشایری را پیگیری می‌کرد.

  پس از اجرای سیاست‌های اصلاحات ارضی و ملی نمودن منابع طبیعی، دولت وقت اساسا وجود جوامع عشایری مستقل از جوامع شهری و روستائی را با ساختاری متمایز، انکار کرد و با تعریفی نو از این جوامع، این گروه اجتماعی را به عنوان "دامداران متحرک" که از لحاظ مفهومی صرفا شیوه معیشت این جوامع را ملاک قرار می‌داد شناسائی و به تبع آن نسبت به ایجاد تشکیلاتی تحت عنوان "سازمان دامداران متحرک" مبادرت کرد و از لحاظ جغرافیای تشکیلاتی نیز محل این سازمان را برای نخستین بار از مرکز کشور به اصفهان انتقال داد.

با این توجیه که تحت تاثیر تحولات ناشی از انقلاب سفید، اساس ساختار ایلی و ساز و کارهای آن، کارکردها و ضرورت وجودی خود را از دست داده است و از میراث این الگوی زیست سیاسی، نظامی، اجتماعی و اقتصادی کهن که همواره برای حکومت‌ها رقیب یا شریکی جدی محسوب می‌شد، تنها وجه دامداری مبتنی بر تحرک آن باقی مانده که سر و سامان دادن به این شیوه دامداری به سازمان مزبور واگذار شد و شهر اصفهان به عنوان مکان استقرار آن انتخاب شد که از نظر موقعیت جغرافیائی، محل تلاقی بزرگترین اجتماع دامداران ایران یعنی دامداران بختیاری، دامداران لر و دامداران قشقائی بود.

سازمان اجرایی فوق که مرکز آن اصفهان و شعبه های آن در مراکز استان‌های عشایری کشور بود، تا زمان انقلاب اسلامی و حتی سال‌های آغازین انقلاب به کار خود ادامه داد.

با توجه به سوابق موجود، چهار نسل از جمعیت عشایر، وجود شورای عالی را پشت سر گذاشته تا به این مرحله رسیده است. با گسترش بورکراسی و استقرار سازمان‌ها، جامعه نیز همواره در دستگاه‌های حکومتی و در ساختار کلان دولت متولی خاص داشته است.

سران مملکتی هیچ گاه نام عشایر را  از ساختار اداری حذف نکرده‌اند. این امر تاثیر روانی بسزایی در کنترل و جهت‌دهی به توانایی‌های این جامعه داشته است. ارضای روانی این جامعه با داشتن متولی خاص همیشه مدنظر بوده است. این امر باعث شده است از سال های دور همواره جایگاه عشایر در دستگاه های حکومتی به صورت خاص در نظر گرفته شود.

بر اساس تحقیقات به عمل آمده، "شورای عالی عشایری" برای اولین بار در اوایل سلطنت مظفرالدین شاه قاجار برای حل و فصل امور عشایر ایران پیشنهاد شد که مرکزش در تهران و در وهله اول شعبه‌ای هم در شیراز داشته باشد. البته این توجه به عشایر از زمان نادرشاه افشار شروع شده بود و برای اسکان عشایر بحث‌هایی می‌شد ولی چون در آن زمان، خود پادشاهان پایگاه عشایری داشته و قوای نظامی آن‌ها را اغلب چریک های عشایری تشکیل می دادند بیم داشتند که با اسکان عشایر از قدرت نظامی آن ها کاسته شود.

Ø     لذا مستندترین اطلاعات آماری از عشایر ایران متعلق به زمان ناصرالدین شاه قاجار است زیرا در این زمان، اداره بررسی ایلات و عشایر ایران در تهران ایجاد و کل عشایر ایران را در پنج شاخه کردها، لرها، ترک ها، بلوچ ها و عرب‌ها مورد مطالعه قرار دادند و سرجمع آن‌ها را تحت عنوان «عشایر و قبایل و اعراب بادیه نشین» ‌با 4684000 نفر جمعیت (39% کل جمعیت ایران) در سال 1291 ه. ق. اعلام کردند. از میان جمعیت پنج شاخه‌ای عشایر مذکور تنها ارقام دقیق و رسمی رده‌های عشایر بلوچ به چاپ رسیده و منتشر شد.

محققان غیر ایرانی که در زمان ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه، آمار و ارقامی از عشایر ایران منتشر کرده‌اند اساس اطلاعاتشان بر پایه پنج شاخه مذکور است که با تغییراتی، ارقام مذکور را متذکر شده‌اند. در صورتی که آمار رسمی منتشره دولتی تعداد بلوچ های ایران را بیش از سه برابر اعلام نموده است و همین ارقام نیز در زمان مظفرالدین شاه قاجار تایید شده است.

Ø     با توجه به همین رویکرد، در سال 1325 نیز در راستای ساماندهی به عشایر، شورای عالی عشایر تشکیل شده است و مقرر شد اقداماتی در جهت رفع مشکلات و نیازهای عشایر صورت گیرد. از این شورا و ساختار  چگونگی شکل گیری و اقدامات آن مستنداتی در دست نیست. اما از مهمترین کارهای آن، پیشنهاد تشکیل سازمان‌های عمران منطقه‌ای از جمله سازمان عمران دشت مغان، کهگیلویه و بویراحمد و ... بوده است.

Ø     پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل "شورای انقلاب" به موازات سازمان امور عشایر و برای هماهنگی بیشتر و استفاده از پتانسیل‏های جامعه عشایری، شورای انقلاب تصویب نامه‏ای را برای "تشکیل شورای عالی عشایر" در وزارت کشور به شرح ذیل ابلاغ کرد:

"شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 03/02/1359 بنا به پیشنهاد شماره 41/4/1/1766/394 مورخ 20/1/1359 وزارت کشور و به منظور رسیدگی به وضع عشایر و بهبود وضع زندگی آنان و همچنین احیای فرهنگ و سنت‌های بومی و عشیره‏ای و جبران لطماتی که در اثر سلطه طاغوت به عشایر ایران وارد آمده و برای از قوه به فعل درآوردن استعدادهای رزمی و نظامی جنگ‏آوران عشایر و جهت دادن این استعدادها در حمایت از انقلاب اسلامی و حل مسأله دامداری و امنیت ییلاق و قشلاق و خدمات اجتماعی از قبیل مدرسه و بهداشت تصویب نمودند که "شورای عالی عشایر ایران" در وزارت کشور بطور دائمی تشکیل گردد. "

با توجه به کاستی‌هایی که در شورای عالی عشایر وجود داشت، در سال 1345، کمیته‌ای به منظور تدوین برنامه‌های عشایری در برنامه چهارم تشکیل شد. اما این کمیته هم تنها دو سال فعالیت داشت و در سال 1347، مسئولیت آن به دفتر آبادانی مناطق عشایری در وزارت مسکن و آبادانی سپرده شد.

Ø     در سال 1351 این طرح هم تغییر نام یافت و تحت عنوان "دامداران متحرک ایران"، اجرای آن به وزارت کشاورزی و منابع طبیعی واگذار شد. در نهایت، در اسفند ماه سال 1353، سازمان دامداران متحرک با یک پشتوانه قانونی تشکیل شد که این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ابتدا به مرکز عشایری ایران و سپس به سازمان امور عشایر ایران تغییر نام یافت اما همچنان به وزارت کشاورزی وابسته بود تا اینکه در سال 1362 از این وزارتخانه جدا شده و به وزارتخانه تازه تاسیس جهادسازندگی پیوست.

Ø     در مهرماه سال 65، تشکیلات شورای عالی عشایر به ریاست نخست وزیر و عضویت تعدادی از وزرا و نخبگان عشایری تشکیل شد و ارکان آن از جمله دبیرخانه شورا، شوراهای عشایر بیست استان عشایر نشین و همه شهرستان های عشایری شروع به کار کردند و این روند پس از ادغام وزارتخانه های جهاد سازندگی و کشاورزی هم ادامه یافت.

Ø     در حال حاضر، سازمان امور عشایر ایران با حفظ شکل قبلی خود به عنوان یکی از سازمان های زیرمجموعه وزارت جهادکشاورزی به فعالیت ادامه می دهد.

Ø     بر مبنای سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور در سال ۱۳۸۷  عشایر کشور 1.68 درصد جمعیت کشور[2] یعنی حدود 1186830 نفر را شامل می‌شوند[3].

الف) زیرساختی و فیزیکی

مسکن و اسکان عشایر

Ø     پیش از انقلاب طرح اسکان اجباری عشایر در ایران توسط رضا شاه صورت پذیرفت که تأثیرات بسیار منفی بر ساختار عشایر ایران و عملکرد آن‌ها در چرخه اجتماعی و اقتصادی کشور برجای گذاشت.

رضا شاه پس از رسیدن به سلطنت به انجام یک سلسله از اقداماتی مبادرت ورزید که یکی از آنها طرح اسکان اجباری عشایر بود که اصطلاحا به «تخته قاپو» کردن مشهور بود. این طرح بدون انجام مطالعات و تحقیقات کارشناسی و بدون فراهم آوردن زمینه‌های لازم و تنها به پشتوانه نیروی نظامی و انتظامی به خصوص در ایل بختیاری اجرا گردید. هدف رضا شاه از این اقدام، تنها یکجانشین کردن عشایر و رسیدگی به وضعیت آنان و در نتیجه فراهم آوردن امکان رشد و ترقی جامعه نبود، بلکه هدف اصلی دولت رضا شاه یکجانشین کردن ایلات و عشایر، به ویژه بختیاری‌ها برای اعمال نظارت مستقیم و بیشتر بر روی ایشان بود. دولت رضا شاه آنان را به زور وادار به ساخت روستاهای جدید نمود و دسته هایی از ایشان را به یاری ارتش از چهارمحال بختیاری به خوزستان انتقال داد. آنان پس از سقوط رضا شاه روستاهای جدیدالاحداث را تخریب کردند و بار دیگر به زندگی کوچ نشینی بازگشتند[4].

Ø     پس از طرح تخت قاپو و با تغییر رویکردها اسکان اختیاری عشایر مد نظر قرار گرفت. پس از انقلاب اسلامی اسکان عشایر کوچنده کاملا اختیاری و تنها با درخواست خودشان صورت می‌گیرد[5].  

Ø     طرح عملیات اجرایی اسکان از جمله طرح‌های مهمی است که پس از انقلاب در ارتباط با عشایر پی‌گیری شده است. هدف این طرح، اجرای عملیات عمرانی و زیربنایی اسکان در کانون‌های توسعه عشایری و تجهیز این کانون ها به خدماتی از قبیل راه، آب، برق و آماده‌سازی سایت اسکان در مناطق عشایری کشور است[6].

Ø     با اجرای طرح عملیات اجرایی اسکان عشایر، اهدافی چون جلوگیری از مهاجرت به حاشیه شهرها توسط عشایری که تمایل به کوچ نداشته و داوطلب اسکان هستند، ارتقای میزان تولیدات و توانمندی‌های اقتصادی عشایر، افزایش کیفیت زندگی و رفاه خانوار عشایری و ایجاد تنوع در تولید و کاهش فشار بر مراتع محقق شده است[7].

در جدول زیر، بخشی از فعالیت‌های انجام شده در قالب  طرح عملیات اجرایی اسکان در طول برنامه های مختلف نشان داده شده است.

جدول ...: فعالیت‌های انجام شده در قالب  طرح عملیات اجرایی اسکان در طول برنامه های مختلف

سال 1390

برنامه چهارم

تا پایان برنامه سوم

واحد

عنوان پروژه

365

819

2534

کیلومتر

احداث راه

392

3081

3674

کیلومتر

کانال انتقال آب

166

3

329

کیلومتر

آسفالت راه

13.5

166

448

کیلومتر

شبکه برق فشار متوسط

800

7000

7692

لیتر بر ثانیه

ایستگاه پمپاژ آب

35

299

1314

حلقه

حفر و تجهیز چاه

11500

10214

12772

هکتار

تسطیح وتجهیز اراضی کشاورزی

652

1768

1280

کیلومتر

لوله کشی آب آشامیدنی

43

523

173

کانون

آماده سازی سایت اسکان

مأخذ: سایت سازمان امور عشایر ایران

Ø     پس از انقلاب اسلامی یکی از گام‌های مؤثر در جهت اسکان اختیاری عشایر در کشور، ایجاد کانون توسعه شهسوار در فاصله 25 کیلومتری سمیرم و 130 کیلومتری اصفهان بوده است.

Ø     کانون توسعه شهسوار که یکی از بزرگترین کانون های اسکان عشایر در کشور به شمار می آید، با هدف ساماندهی و اسکان داوطلبانه عشایر منطقه و ارتقای شاخص های برخورداری و رفاه آن‌ها ایجاد شده است و با مساحت 100 هکتار، بیش از 650 خانوار عشایری ایل قشقایی با 2000 هکتار زمین را تحت پوشش قرار داده است. فرآیند اجرایی احداث کانون از سال 1383 با انجام مطالعات شناسایی و مکانیابی کانون در سطح شهرستان توسط مدیریت امور عشایر استان اصفهان آغاز شد و با انتخاب محل کانون، مطالعات طراحی و نقشه برداری انجام گرفت. عملیات اجرایی سایت اسکان شهسوار در سال 1384 با طراحی، خیابان‌بندی و احداث پل اجرا شد و سپس اقدامات لازم برای تأمین آب شرب و برق شهرک، احداث منبع ذخیره آب، حفر چاه و خط انتقال آب و برق صورت گرفت[8].

Ø     حفر سه حلقه چاه کشاورزی و راه‌اندازی کارگاه‌های پرورش قارچ هر کدام با اشتغال‌زایی بیش از ۳۰ خانوار عشایری از جمله طرح‌های اجرا شده در کانون توسعه شهسوار است[9].

Ø     اعتبار پروژه کانون توسعه شهسوار، بالغ بر 15000 میلیون ریال بوده است که از محل اعتبارات ملی و استانی تامین شده است[10].

Ø     با اجرای پروژه کانون توسعه شهسوار بیش از 650 خانوار عشایری از ایل قشقایی در آن اسکان پیدا کرده و بالغ بر 2000 هکتار زمین نیز برای کشاورزی در اختیار آن‌ها قرار گرفته است. در این راستا، 200 لیتر بر ثانیه آب از سد قره‌قاچ به عشایر کانون اختصاص یافته است که افزایش درآمد خانوارهای عشایری را به دنبال خواهد داشت[11].

Ø     از نتایج اجرای پروژه کانون توسعه شهسوار می‌توان به ارتقای شاخص‌های توسعه انسانی از قبیل آموزش و پرورش، بهداشت، سوخت‌رسانی، راه مناسب، آب شرب، برق و افزایش درآمد و رفاه خانوارهای عشایری اشاره کرد[12].

بهداشت عشایر

Ø     برقرار شدن امکان راه اندازی خانه بهداشت عشایری و استخدام و تربیت بهورز عشایری در قالب طرح تحول سلامت و نوسازی شبکه بهداشتی کشور[13].

Ø     راه‌اندازی بالغ بر 70 خانه بهداشت عشایری از سال 1395، برای اولین بار مطابق آیین نامه ساماندهی عشایر مصوب هیات دولت[14].

Ø     اجرای طرح ارتقای سطح سلامت دانش‌آموزان عشایر با توزیع جعبه‌ کمک‌های اولیه در بین مدارس عشایر، طرح شیر رایگان و ... [15]

Ø     دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اجرای طرح بهورزی عشایری برای نخستین بار در کشور مفهوم عدالت را به سلامت نزدیک کرده و فصل جدیدی در توسعه خدمات بهداشتی درمانی در مناطق عشایری گشوده است[16].

Ø     انتخاب، آموزش و به کارگیری ٢٠ بهورز شامل 19 نفر زن و یک نفر مرد برای فعالیت در ١٩ خانه بهداشت عشایری استان فارس، به عنوان استانی که بیشترین تعداد عشایر را داراست. حدود 100 هزار نفر عشایر از جمعیت عشایری استان فارس از خدمات این بهورزان برخوردار هستند[17].

Ø     برای نخستین بار در کشور خانه های بهداشت ویژه عشایر در استان فارس مستقر شده است[18].

Ø     فعال سازی تعداد 287 خانه بهداشت از 922 خانه بهداشت در سطح استان فارس برای ارائه خدمات بهداشتی درمانی به عشایر سیار در استان در زمان کوچ انجام شده است[19].

Ø     ارائه مراقبت های ویژه برای زنان باردار، مراقبت های کودکان، مراقبت های سالمندان، مراقبت های میانسالان ، مراقبت های نوجوانان و جوانان، بهداشت محیط و حرفه ای، واکسیناسیون و خدمات مجاز درمانی و خدمات و مراقبت های نظام شبکه و خدماتی که در خانه بهداشت ها توسط بهورز ارایه می شود، توسط بهورز عشایر ارایه می‌شود[20].

خدمات دامداری عشایر

Ø     عشایر ایران با دارا بودن بالغ بر 24 میلیون واحد دامی (28 درصد دام سبک و 4 درصد دام سنگین کشور)، بیش از 20 درصد گوشت قرمز را تولید کرده و نقش بارزی در سایر تولیدات دامی نیز دارند[21].

جدول ...: تعداد انواع دام جامعه عشایر کوچنده (واحد: رأس)

گوسفند و بره

بز و بزغاله

گاو و گوساله

گاومیش و
 بچه‌ گاومیش

شتر و بچه ‌شتر

اسب و کره ‌اسب

قاطر و استر

الاغ
و کره‌ الاغ

13585689

8348529

253877

9271

41642

17097

16029

168418

مأخذ: سایت مرکز آمار ایران،
  سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور سال۱۳۸۷ نتایج تفصیلی کل کشور

Ø     عشایر حدود 38 درصد مراتع خوب کشور را در اختیار دارند و در عرصه‌ای حدود 59 درصد مساحت کشور پراکنده هستند[22].

تولیدات عشایر

Ø     عشایر ایران اسلامی علاوه بر اینکه خود فعال و تولیدکننده هستند، تعداد زیادی شغل را در خارج از جامعه عشایری در زمینه‌های صنعتی، بازرگانی و خدمات پشتیبانی می‌کنند و جایگاه ارزشمندی در معادلات و مناسبات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارند[23].

 

جدول ...: مقدار تولید شیر، پشم،‌ مو و کرک

شرح

جمع

گوسفند

بز

گاو

گاومیش

شتر

شیر

330357

118567

130078

77819

1652

2242

پشم(ناشسته،مو و کرک)

13392

12337

1039

×

×

17

مأخذ: سایت مرکز آمار ایران،

  سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور سال۱۳۸۷ نتایج تفصیلی کل کشور

ب) فرهنگی_معنوی

آموزش و سواد عشایر

Ø     تعداد استان‌هایی که قبل از انقلاب در آنها آموزش و پرورش عشایری وجود داشت 8 استان بود در سال 1384 به 21 استان رسیده است و 163 درصد رشد را نشان می‌دهد[24].

Ø     قبل از انقلاب اسلامی در حوزه عشایری اداره‌ای به نام آموزش عشایری وجود داشت که در شیراز مستقر بود و به صورت متمرکز فعالیت‌های آموزش و پرورش را در 8 استان عشایری از مجموعه کل استان‌های کشور هدایت می‌کرد. پس از انقلاب و در سال 1361 اداره آموزش عشایر منحل شد و متولی متمرکزی وجود نداشت که بتواند مولفه‌ها و فرآیند تعلیم و تربیت عشایر در کشور را هدایت کند تا اینکه در سال 1368 اداره کل آموزش عشایر در تهران شکل گرفت ولی بعد از 6 سال فعالیت در سال 1374 دوباره منحل شد از این سال تا تیر 1378 متولی هدایت‌کننده‌ای در خصوص آموزش و پرورش عشایری در سطح ستاد آموزش و پرورش وجود نداشت. فقط اداراتی در بعضی استانهای کشور وجود داشت که زیر نظر سازمان آموزش و پرورش استان‌ها کار می‌کرد اما طبق بند ط تبصره 8 قانون بودجه 1376 مجلس، وزارت آموزش و پرورش مکلف شد که در یکی از استان‌های عشایری نسبت به راه‌اندازی اداره کل آموزش و پرورش عشایر اقدام کند. وزیر وقت آموزش و پرورش در سفری که به استان فارس داشت، به فکر افتاد که مصوبه مجلس را در خصوص آموزش و پرورش عشایری اجرا کند و به این ترتیب در حوزه ستاد آموزش و پرورش دفتر آموزش و پرورش عشایر کشور شکل گرفت[25].

Ø     علی‌رغم اینکه جمعیت عشایری بعد از انقلاب اسلامی ایران رو به کاهش است اما تعداد دانش‌آموزان عشایری روند صعودی دارد[26].

Ø     قبل از انقلاب اسلامی تعداد کل دانش‌آموزان عشایری‌ 78 هزار و 987 دانش‌آموز بوده است. این تعداد پس از انقلاب و تا سال 1384 به 180 هزار و 356 نفر رسیده است که رشدی 128 درصدی را نشان می‌دهد[27].

Ø     تعداد دانش‌آموزان ابتدایی عشایری قبل از انقلاب 75 هزار و 212 نفر بوده است. پس از انقلاب تا سال 1384 این تعداد به 135 هزار و 31 نفر رسیده و80 درصد رشد داشته است[28].

Ø     تعداد دانش‌آموزان راهنمایی قبل از انقلاب 3 هزار و 309 نفر بوده که پس از انقلاب و تا سال 1384 به 33 هزار و 176 دانش‌آموز رسیده  و 909 درصد رشد را نشان می‌دهد[29].

Ø      تعداد دانش‌آموزان متوسطه و پیش‌دانشگاهی قبل از انقلاب 446 دانش‌آموزه بوده، پس از انقلاب و تا سال 1384 به 12 هزار نفر رسیده است که با این احتساب 2 هزار 464 درصد رشد داشته است[30].

Ø     قبل از انقلاب 24 هزار و 837 دانش‌آموز عشایری را دختران تشکیل می‌دادند حال آن‌که پس از انقلاب و تا سال 1384 تعداد دانش‌آموزان دختر عشایری با 78 هزار 553 نفر ، 216 درصد رشد را نسبت به تعداد دانش‌آموز عشایری قبل از انقلاب اسلامی ایران نشان می‌دهد[31].

جدول: مقایسه تعداد دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی قبل و بعد از انقلاب اسلامی تا سال 1384[32]

 

قبل از انقلاب

بعد از انقلاب

درصد رشد

تعداد کل دانش‌آموزان

78987

180356

128 درصد

تعداد دانش‌آموزان ابتدایی

75212

135031

80 درصد

تعداد دانش‌آموزان راهنمایی

3309

33176

909 درصد

تعداد دانش‌آموزان متوسطه و پیش‌دانشگاهی

466

12000

2464 درصد

تعداد دانش‌آموزان دختر

24837

78553

216 درصد

 

Ø     به واسطه تلاش‌ها و برنامه‌ریزی‌های گسترده پس از انقلاب در جهت ارتقاء سطح سواد عشایر، بر مبنای سرشماری اجتماعی- اقتصادی عشایر کوچنده کشور که در سال 1387 صورت پذیرفته، 63 درصد از جمعیت 6 سال به بالای عشایر با سواد هستند[33]. این در حالی است که پیش از انقلاب سطح سواد عشایر تنها 08/0 درصد بوده است[34].

جدول ...: درصد باسوادان 6 ساله و بیش‌تر عشایر بر حسب گروه‌های سنی و جنس در سال 1387

گروه‌های سنی

مرد و زن

مرد

زن

جمعیت 6 ساله و بیش‌تر

63

71

55

9-6 ساله

69

70

67

14-10 ساله

90

93

87

19-15 ساله

87

91

82

24-20 ساله

82

89

74

29-25 ساله

73

84

62

34-30 ساله

59

73

45

39-35 ساله

44

61

29

44-40 ساله

33

51

18

49-45 ساله

22

36

10

54-50 ساله

17

28

6

59-55 ساله

12

22

4

64-60 ساله

10

17

3

65 ساله و بیش‌تر

7

10

2

مأخذ: سایت مرکز آمار ایران،

  سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور سال۱۳۸۷ نتایج تفصیلی کل کشور

Ø     قبل از انقلاب یک هزار و 899 واحد آموزشگاهی عشایری وجود داشته است اما پس از انقلاب اسلامی تعداد کل آموزشگاه‌ها تا سال 1384 به 6 هزار و 100 واحد رسیده است که 221 درصد رشد را نشان می‌دهد[35].

Ø     قبل از انقلاب اسلامی تعداد کلاس‌های عشایری شامل 3 هزار و 423 بوده است که پس از انقلاب اسلامی کلاسهای عشایری به 11 هزار و 620 کلاس افزایش پیدا کرده است که رشدی 239 درصدی را نشان می‌د‌هد[36].

Ø     قبل از انقلاب تنها یک واحد شبانه‌روزی عشایری وجود داشت که در شیراز مستقر بود اما پس از انقلاب اسلامی و تا سال 1384 تعداد مدارس شبانه‌روزی عشایری از یک واحد در استان فارس به 132 واحد رسیده است که 13 هزار و 200 درصد رشد را نشان می‌دهد[37].

Ø     قبل از انقلاب و تا سال 1357 تعداد 3 هزار و 616 نیروی انسانی در بخش آموزش عشایری در 8 استان عشایری فعالیت می‌کردند. پس از انقلاب اسلامی و تا سال 1384 تعداد نیروی انسانی عشایر نیز به 14 هزار نفر افزایش پیدا کرده است که 285 درصد رشد را نسبت به تعداد معلمان قبل از انقلاب اسلامی ایران نشان می‌دهد[38].

Ø     قبل از انقلاب اسلامی موضوعی به نام آموزش و پرورش پیش‌دبستانی و دوره‌های یک ماهه آمادگی در مناطق دوزبانه نداشتیم اما طی سال های ابتدایی دهه 80، 16 هزار کودک 5 ساله تحت آموزش پیش‌دبستانی و 12 هزار کودک 5 ساله تحت آموزش پیش دبستانی قرار گرفتند[39].

Ø     در حوزه برنامه‌ریزی آموزشی نیروی انسانی و درسی نیز پیشرفتهای بسیار خوبی در مقایسه با قبل از انقلاب حاصل آمده است. در دوره‌های آموزشی نیمه‌حضوری بازماندگان از تحصیل دوره راهنمایی 4 هزار نفر از سال 1381تا 1384 تحت پوشش قرار گرفته‌‌اند و 240 ساعت نیز دروس ریاضی، زبان، علوم و عربی را به طور عمومی آموزش دیده و بر این اساس به صورت خودآموز آموزش دیدند[40].

Ø     طی سال‌های ابتدایی دهه 80، یک هزار و 600 نفر از فارغ‌التحصیلان مدارس عشایری گزینش شدند و در مراکز تربیت معلم آموزش دیدند و پس از آن درمناطق خود تدریس می‌کنند[41].

Ø     در حوزه فرهنگی و هنری، پس از انقلاب، برنامه‌هایی مانند بر پایی مسابقات فرهنگی و هنری به منظور تقویت بنیه مذهبی و اعتقادی دانش‌آموزان عشایری، مسابقات نماز، پرسش مهر، برگزاری ارودهای کشوری و غیره برای دانش‌آموزان در نظر گرفته و اجرا شده است[42].

Ø     پس از انقلاب اسلامی طرح‌هایی شامل: طرح پوشش تحصیلی به نام طرح آموزش همگانی با تلاش همگانی دردوره ابتدایی، طرح کتابخانه‌های سیار که راه‌اندازی 2 هزار کتابخانه سیار با 75 هزار جلد کتاب، طرح نظارت بالینی و کلینکی دانش‌آموزان عشایر، طرح فناوری سیار، طرح میز و نیمکت تاشو در میان عشایر اجرا شده است[43].

Ø     از دیگر طرح‌های اجرا شده برای مدارس عشایری، طرح "فاوا" است. طرح فاوا به معنی فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است که برای آن یک مدل ارائه شده است. این مدل به عنوان مدل فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس عشایری در دو بخش مدارس ثابت و مدارس سیار اجرا می‌شود. در این طرح یک کانکس که قابلیت حمل دارد دارای یک مربی و 9 کامپیوتر است که طی برنامه‌ای تعیین شده در 18 مرحله آموزش‌هایی را به دانش‌آموزان می‌دهد[44].

Ø     سنجش برای کودکان عشایری بدو ورود به دبستان از سال 1379 به صورت رایگان انجام می‌شود[45].

Ø     پس از انقلاب طرح توسعه تحقیقات که در آن جایگاه تحقیقات و پژوهش در عشایر مشخص شده و تعدادی زیادی پایان نامه و کتاب در مورد عشایر جمع‌آوری شده است مورد نظر قرار گرفته و در هر استان یک گنج‌خانه آموزش و پرورش عشایری دایر شده است[46].

Ø     امروز به برکت انقلاب اسلامی امکان ادامه تحصیل دانش‌آموزان عشایری در مراکز آموزش عالی فراهم است و  تعداد قابل توجهی از عشایر ایران دانشجو و یا فارغ التحصیل رشته‌های دانشگاهی هستند. برمبنای سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده کشور سال ۱۳۸۷، تعداد 15482 نفر دانشجو و تعداد 12872 نفر فارغ‌التحصیل رشته‌های مختلف دانشگاهی از میان جمعیت عشایری کشور هستند[47].




موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۷/۰۶/۲۵

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی